Kreu Ditar Ai që flijohet për atdhe, e ka emrin dëshmor

Ai që flijohet për atdhe, e ka emrin dëshmor

346
0

Sylë Gosturani

Krenari , trimëri , humanizëm , lavdi , burrri , besnikri e trashigimi më të larta , më të nderura e të respektura gëzon ai , që është flijuar për lirinë e atdheut ,e të popullit , për ruajtjen e sigurisë , transformimin  të vendit të vet  dhe rritjen e mirqënjes së popullit . Deshmorët nuk i përkasin një periudhe të vetme apo një kohe të caktuar . Parardhësit tanë , Ilirët , në luftrat e tyre kundër pushtuesit romak kanë flijuar dhjetra , qindra apo mira jtë njerëzish për t’mos iu nënshtruar pushtuesit . Gjithë ata të rënë në atë luftë deshmor janë . Nuk i kemi të evidentuar e as varret e tyre nuk dihen . Po e njëjta gjë ka ndodhur edhe kundër pushtimit sllav e atij turk . Duke përjashtuar pushtimin e sundimin turk, për rezistencën antiromake e antisllave na mungojnë evidentimet e varret e të rënëve por detyrim mirnjohje e përulje gjerë në tokë për jetë të jetëve kemi . Ilirët kanë patur organizim ushtarak dhe në luftë kanë shkuar të thirrur , të organizuar e të armatosur po në periudhat e mëvonëshme popullit shqiptar i ka munguar organizimi e drejtimi, gjë e cila bëhej me kushtrim , që sillte bashkimin e luftëtarëve në një vend të caktuar . Përgjigjia e kushtrimit ishte masive. Ai, që i shmangej veçse i poshtruar e i përulur mbetej . Populli jonë e ka patur krenari , dhe këtë e trashëguar në breza , vajtjen në luftë . Djali sapo mbushte të pesembëdhjetat thoshte : ”jam ba burrë e dua të shkojë në luftë”. Ai edukim Spartan dhe ato luftra me udhëheqës popullorë i dhanë Shqipërisë shumë deshmorë , mbrojtën trojet , bënë historinë dhe detyruan botën që Shqipëria të njihej . Vendet fqinjë , fuqitë e mëdha evropiane kurrë nuk i kanë dashur të mirën vendit tonë , janë përpjekur ta gllabrojnë , ta coptojnë në mes njeri tjetrit vetëm e vetëm se kanë luftuar e mbrojtur trojet nga çdo pushtues vetëm e vetëm, se nuk janë nënshtruar asnjëherë e asnjë armiku , i madh apo I vogël qoftë ai . Luftrat për mbrojtjen e trojeve  pas rënjës së perandorisë osmane, janë luftrat , që i shtojnë namën shqiptarëve . Lufta roso-turke , disfata e Turqisë në atë luftë e detyroi këtë të lëshonte tokat e pushtuara në Ballkan . Me trojet shqiptare u bënë pazare . Aty filloi coptimi . Shqiptarët e kundërshtuan atë coptim . U mobilizuan në një luftë të pa barabartë . Në luftimet anti serbe e malazeze nuk lëshuan anjë pëllëmbë tokë . Heroikisht mbrojtën Plavën e Gucinë . S’ka patur fshat të Tropojës , që në ato beteja të mos ketë patur pjesmarrës . Luftëtarët caktoheshin sipas numrit të meshkujve në shtëpi . Një shtëpi me dy burra, njeri shkonte në luftë . Beteja e Moraçës (1871) , sipas burimeve gojore të ardhura nga ajo kohë , ka qënë beteja më e përgjakëshme . Në atë betejë bajraktari i Gashit, Haxhi Brahimi u flijua bashkë me të birin Zeqir Haxhin . Nuk ishte i vetëm Haxhiu me të birin po dhjetra të tjerë malësor , që u flijuan në atë betejë , që Plava , Gucia e disa treva të tjera të atyre anëve të mos ndaheshin nga trungu i Shqipërisë etnike . Serbija e Mali i zi nuk ia dolën t’i nënshtronin shqiptarët . Evropa në vend , që të njihte pavarsinë e bashkimin e shqiptarëve në një shtet të vetëm , me pa drejtësinë më të madhe, detyroi Turqinë të hynte në luftë kundër shqiptarëve . Edhe ajo situatë lufte nuk i nënshtroi shqiptarët . Zjarri i rezistencës u ndez nga Plava , Gucia , Kosova e gjerë në Maqedoni . Në gjithë atë gjatësi vijë zjarri gjendën pika gjaku shqiptarësh për liri , bashkim kombëtar e denjitet njerëzor.  Dy nga betejat më të përgjakëshme , ajo e Slivovës dhe e Shtimljes , u flijuan burra azgane. Dy nga komandantët e këtyre betejave Ali Ibër Neza u plagos ndersa LEGJENDARI MiC SOKOLI, i vuri gjoksin topit dhe u flijua për mbrojtjen e trojeve . Në ato dy beteja u flijuan plot burra e djem të ri . Nuk mund të mbetet pa u përmendur Bajram Rama i malësisë. Për të gjithë të rënët në ato beteja të përgjakëshme , populli përulet me respekët  mirnjohje e krenari. Akteve heroike të luftëtarëve të “Lidhjes së Prezrenit” janë të përjetura me shkronja të arta në historinë e lidhjes dhe do të jenë përherë kushtrim e frymëzim . Shumë prej të rënëve në ato beteja janë përjetësuar me këngë të pavdekëshme . Mic Sokoli është përjetësua me vargje e melodi . Kënga e kushtrimit në malësi ka fjalët e fundit të Mic Sokolit –“Mic Sokoli po ban me dorë , Bini burra se s’po muj me fol , se m’ka ra do gjak në gojë”. Reportori i grupit artistik të Mirditës , këngën për Mic Sokolin e mbyll “……Tanë shqiptarët janë Mic Sokola”. Ali Ibër Nezën , rapsodja e mirnjohur dhe e pa harruar Fatime Sokoli e ka përjetësuar me vargjet “Ali Ibra në vraç të zi , po i shkon gjaku për zinxhi , se këtu i thonë shqiptari”. Për Bajram Ramën ambël dhe kumbueshim në odat e burrave në malsi këndohet kënga :”Ku po del kjo flakë e verdhë , Gashi i gurit si kto herë , si kto herë e renda renda Bajram Rama me shtatë zemra , Bajram Rama i malsisë , Ja dha dorën suharisë(të rinjëve), Suharia dveti fisin , ku t’i gjejmë dy djem si Micin , N’Gegysen po dalim e i lypim” Në vitet 1910, 1911,populli i Tropojës nën udhëheqjen e Bajram Currit luftoi pë mbrojtjen e trojeve dhe përzënjen e e pushtuesit turk . Serbo-Malazezët synonin t’i shkëputnin krahinës së Tropojës fshatrat Volbonë e Çerem , që këto t’i kishte si bazë mbështetje për pushtimet e saj të mëvonshme . Tre herë Serbo-Mlazezët e dogjën Volbonën . Banorët bragtisnin shtëpijatdhe merrnin arratinë me gra e fëmijë në malet , që e rrethojnë Volbonën , që të ruanin nderin . Në sulmin e fundit (shtator-tetor 1913) valbonasit vendosën të rezistonin . Rezistencën e organizoi trimi Mushak Haxhia . Shtatë tobore kaluan Vranicën në drejtim të Valbonës . Mushak Haxhia me shtatë burra u zuri rrugën poshtë fshatit te ura e Mehmet Shalës . Toborret dolën te kershi i Odës me dajre , këngë e batare pushkësh Valbonën e quenin nji kafshatë të vogël. Mushak Haxhia qëndëronte në pritë . Priste gjahun t’i vinte dhe shumë shpejtë ai u gjend nën rrebeshin e plumbave të valbonasve , që i komandonte Mushak Haxhia . Në vendin e pritës rruga ishte shumë e ngushtë . Nga njëra anë ishte shpati i thikët i malit nga ana tjetër lumi i Valbonës me një vërshim të jashtzakonshëm . Pushtuesit s’kishin rrugë tjetër ve}se atë ngushticë. Valbonasit me Mushak Haxhinë vëzhgonin me imtësi lëvizjët e armikut . Kur mesi I kollonës u gjend poshtë trimave të VALBONËS Mushak Haxhia urdhëron të qëllohet . Breshëri plumbash të pa nderprerë binin mbi sulmuesin . Të gjendur nën një sulm të befasishëm e shumë të fuqishëm ushtria serbo-malazeze shpërbëhet , nuk din të orientohet e marrin ikjen pa orientim. Dhjetra u vranë e u mbytën në lum . Organizatorët e sulmit mundën të hynin në lidhje me spiunët e tyre në Valbonë . U thanë : ”Të shkonin te Mushak Hxhia e t’i thoni: dy batalione serbo-malazeze po vijnë drejtë Valbonës nga Pllana e Qafa e Vlbonës “Spiunët e kryen misonin duke i transmetuar Mushak Hxhisë nji sulm fallco . Mushak Haxhia len në pritë katër nga bashkluftëtarët e t’i dhe vet me dy të tjerë niset përpjetë në drejtim të fshatit për të shpëtuar nderin e fëmijët e vegjël. Në atë kthim Mushak Hxhisë i bëhet pritë te vendi i qujtur “Gomuri”. Aty vritet Mushak Hxhia . Serbo-Malazezët nuk mjaftohen me plumbat që i morën jetën trimit por edhe i masakruan kufomën duke i prerë hundë e buzë . Lajmi i vrasjes së Mushakut u përhap si vetëtima . Gjithë banorët e fshatit , burra e gra pa përjashtim me pushke , sopata e kosore sulmuan mbi armikun . Në atë perleshje me gyr e drunjë e fyt për fyt pushtuesi u shpartallua po nga fshati i Valbonës mbeti e vrarë Shkurte Sherbetja dhe u plagos Elez Sherbeti . Kjo ishte beteja e fundit e serbo-mlazezëve mbi Volbonën , sepse ata u shpartalluan për të mos mundur të merrnin vetën më . Sipas tregimit të një bariu nga Çeremi , që i ka parë serbo-malazezët duke u larguar në qafë të Vranicës ata mbanin , në barela të improvizura , 82-dy kufoma mbi supe . Duke menduar edhe ata, që janë mbytur në lumin e Valbonës  nga ikja arbitrare dhe e trishtuar , numëri  i të vdekurve nuk dihet. Pushtimit austriak (1914-1919) populli shqiptarët nuk iu nënshtruan . Në Tropojë , në një mbledhje në një mbledhje të organizuar nga komandanti austriak në Bshivan të Bujanit , për të detyruar popullin , që t’i përgjigjej pushtuesit me taksa e ushtarë , bajraktari i Gshit , vllau i Hxhi Brahimit, Hlil Brahimi u ngrit dhe ia derdhi në gjoks obercit austriak këto fjalë: ”Më ke ardhur me zor , rrinë këtu sa të rrish me zori nuk të jap as taksa as ushtarë”. Nga ai moment Halil Brahimi kaloi në arrati . Pushtuesi e ndoqi me një survejim të jashtzakonëshim gjerë sa e zuri dhe e migroi në Budapest . Atje në hetuesi , me duar të lidhura përpara , i hidhet hetuesit , ia mërthen trupin ati dhe ashtu të kapur fyt për fyt me njëri tjetrin , fundoset dyshemeja e dhomës dhe ata bien nga një lartësi tre apo katër metra dhe mbetën që të dy të vdekur . Pushtuesi austriak ekzekutoi në qafë të Luzhës Elez Hoxhën e Pacit me katër të tjerë dhe në bjeshkët e Krasnies ekzekutoi Baram Manin , Bajram Nimanin dhe Zeqir Halilin , vetëm se ata kishin kundërshtuar pushtimin austriak  . Ata donin që të qeveriseshin vet . Luta AFNÇL , epopeja më e madhe e të gjitha kohrave të luftrave shiptare , në Tropojë filloi që herët . Çeta B. Curri e Tropojës është një nder çetat më të hershëme (12 qershor1942-dy). Nga rritja e numërit të partizanëve ajo çetë u transformua në batalion dhe me 6 Nëntor 1944-ër në vendin e qujatur Tropoja e vjetër formohet brigada 25-të sulmuse , e cila sapo formohet merr detyrën luftarake në drejtim të Kosovës për të ndihmuar vllezërit kosovarë të çlirohen nga pushtimi nazi- fashist . Në shi e dëborë , zbathur e xhveshur dhe në beteja të ashpra kundër pushtuesit nazi-fashist nga ajo brigadë ranë deshmor 25 te moshes 20-30  vjeçare .

Tropoja pas çlirimit të vendit , në vitet e transformimit të tij , në punë e mbrojtje dha dhjetra dëshmorë . Ram Sadri Metaliaj dha jetën në qafë të Vranicës për të penguar shqiptarët të shkojnë në Jugosllavi e për t’u bërë axhent të UDB-se Jugosllave . Për aktin e tij heroik ai u nderua me titullin “HERO I POPULLIT”. Avdyl Shyti nga Viçdoli i Tropojës, në errësirën e natës pa hënë , në përpjekje me bandat, që UDB-ja kishte dërguar në Tropojë , për të ngjallur pakënaqësi e kompromentuar njerëz u flijua bashk me një punonjës policie . Në punimët për ndertimin e hidroçentralit në Fierzë, dhanë jetën dy shoferë të makinerive të rënda Hamëz Gjomaka e Man Xhafer  Dusha . Ata dy djem në moshë të re dhe pasardhës të dy burrave të persekutuar , duke punuar me vetmohim , në baltë , shi e dëborë , rrëshqitën nga ato shpate dhe duke u gremisur u bënë fli , që atdheut t’i shtohet një vepër të pa shoqe , hidrocentralin e elektrifikimit të vendit. Në punë dhanë jetën punonjës të minierave e të koperativave bujqësore . Në fshatin Çerem , për të siguruar ushqimin e blegtorisë në pikun e dimërit mbi 15-të burra e të rinjë i vënë përpara orteku i dëborës duke ua marrur jetën të tërëve . Liria , pavarsia e shtetformim,i nuk janë dhuruar as nga pushtuesit e as nga të pasurit . Ato janë fituar me sakrifica e gjakderdhje . Gjaku I derdhur nga bjitë më të devotëshim të këtji vendi, është garancia e lirisë , pavarsisë e sovranitetit të Shqipërisë .

Për deshmorët e rënë në luftë e në punë jemi krenar , sepse ata na bënë të jemi dikushi në krah të popujve të tjerë . Jetën dhe veprën e dëshmorëve duhet ta mësojnë nxënësit , studentët , pedagogët , drejtuesit politik e gjithë populli . Varret e tyre nuk duhet të lihen të prishën siç po ndodh te ne. Qënërimi ndaj deshmorëve do të thotë qëndrim ndaj luftrave shekullore të popullit, do të thotë qëndrim ndaj luftës AFNÇL , e cila dha numrin më të madhë të dëshmorëve e të heronjve . Për ç’farë gëzojmë sot duhet t’i jemi mirënjohës luftës AFNÇl dhe gjakut të derdhur në atë luftë . KUSH MOHON ATË DHE NUMRIN E DËSHMORËVE , nuk bënë tjetër gjë, veçse atë që ka bërë ai, që ka dashur të na fshijë nga nga harta politike e Evropës.

LAVDI TE PERJETSHME KUJTIMIT TE DESHMOREVE QE RANE PER NJE JETE ME TE BEGATE!

PËRGJIGJU

Please enter your comment!
Please enter your name here

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.