Kreu Ditar Kur i hodhën litarin në fyt

Kur i hodhën litarin në fyt

790
0

-Me rastin e 90 vjetorit të lindjes

Fato Berberi lindi dhe u rrit në qytetin e Gjirokastrës në vitin 1927.  Ajo zhvilloi veprimtarinë në radhët e të rinjve në qytet. Në vitin 1943, Fatoja dhe mjaft të rinj nga Gjirokastra lanë qytetin dhe u kuadruan në çetën partizane të rinisë.

Ashtu si gjithë shqiptarët patriot edhe ajo, ndonëse e vogël e urrente tepër okupatorin. Qysh në fillim u bë aktiviste e Luftës Nacionalçlirimtare. Merrte pjesë në grupet edukative të rinisë, shpërndante trakte dhe komunikata të luftës dhe shquhej ndërmjet shoqeve të saj për zgjuarsi dhe guxim.

Në vitin 1943 doli partizane. U rreshtua në radhët e “Çetës së Rinisë” të Gjirokastrës. Në të gjitha luftimet që bëri kjo çetë në Sarandë, Kurvelesh, Tepelenë, Gjirokastër e kudo, Fatua u dallua si partizane trime. Me inkuadrimin e kësaj çete në rradhët e Brigadës VI S, si partizane e batalionit të tretë të kësaj brigade, Fato Berberi luftoi me vetmohim dhe meritoi respektin e dashurinë e të gjithë shokëve dhe shoqeve.

Në operacionin e Qershorit, kur brigade zhvillonte luftime të ashpra në mallet e Kurveleshit, një natë në ecje e sipër, Fatua rrëshqiti dh era në greminë… Kish rënë në zonën ku vepronin gjermanët. Ata e gjetën pa ndjenja. E burgosën, e torturuan, por ajo nuk u thye. Pas disa ditësh e mxorrën nga burgu i Gjirokastrës dhe e nisën me disa të burgosur të tjerë në kampin e Selanikut.

Një nga shoqet e saj që u kthye nga kampi i Selanikut tregonte:

…Një barakë e madhe në mes të një fushe të rrethuar me tela me gjëmba dhe me kulla, ku bëhej roje natë e ditë nga armiku, ishte kampi i Selanikut. Natën, sapo kyçej dera e barakës, nazistët lëshonin qentë e ndjekjes që vinin vërdallë fushës duke lehur deri sa gdhihej.

Tortura më e madhe e natës ishte “kontrolli”. Çdo gjysëm ore, hapej dera dhe në barakë hynte një rreshter me dy ushtarë, të cilët përplasnin këpucët, bërtisnin, godisnin me shkelma të burgosurit që sapo i kish mundur gjumi. Po të vonoheshe pak për t’u çuar, të dërmonin me shkelma deri sa të çoheshe dhe të qëndroje gatitu. Të burgosurit nuk mbyllnin sytë tërë natën e natës.

Në orën pesë të mëngjesit, sapo zbardhte drita, mbylleshin qentë në vëndet e tyre të posaçme dhe fillonte tortura e ditës. Hapej dera dhe të burgosurit nxirreshin me kërbaç në fushën e rrethuar me tela. Atje duhet të rrinin tërë ditën e ditës në këmbë, në shi e në diell, pa guxuar të uleshin asnjë minutë. Ta merr mendja se më të shumtët sidomos pleqtë, përmbyseshin të zalisur. Fatoja përgjonte orë e çast dhe, sapo binte dikush, menjëherë i shkonte pranë, kujdesej për të dhe i përsëriste në vesh: “Duro, do të fitojmë. Edhe pak ditë mbetën. Dita e fitores po afrohet. Duro edhe pak; pastaj do të kthehemi në shtëpi e do të rrojmë të lirë”…

Por gjermanët që rrinin me sytë katër, e merrnin vajzën që përkrahte shokët e saj të mjerimit dhe e rrihnin faqe të gjithëve. Shumë herë ajo shtrihej e dërrmuar, pa ndjenja prej goditjeve të tyre të pamëshirshme. Megjithë këtë, Faton nuk e lëshonte zemra. Pasi përmendej, fshinte fytyrën e gjakosur, rrinte një copë herë e tulatur, pastaj i jepte forcë vetes e bashkohej përsëri më shoqet e veta. Nuk ankohej dhe nuk duronte ta mëshironin. Vendosmëria dhe guximi i saj, ranë në sy të armikut. E gjykuan si një njeri të rrezikshëm që s’di ta ulë kokën. Gjyqi ushtarak i përbërë nga oficerët e burgut, e dënoi me varje.

Një ditë më vonë, në orën pesë të mëngjesit, në mes të fushës së burgut, Fato Berberi u ngjit në trikëmbësh e guximshme, e qetë si kurdoherë. Të burgosurit, shokët dhe shoqet e saj, e shikonin me dhimbje. Nga sytë u derdheshin lot. Të gjithëve u kish hyrë në zemër ajo vajzë e re.

Para trikëmbeshit, në fushë kish pllakosur një heshtje e rëndë. Edhe vetë nazistët kishin mbetur të habitur nga qëndrimi heroik përpara vdekjes i asaj trimëreshe. Një ushtar i hodhi litarin në grykë. Fatua qëndronte pa lëvizur, vështronte diku larg…Pastaj rregulloi lakun me qetësi dhe thirri: “Rroftë Liria…!

Mbase do të kish thënë dhe diçka tjetër, po ushtari gjerman shkelmoi arkën dhe litari u tendos.

GËRSHETAT

Një nënë deshnicare nga Zhapova, Emine Dragoi, tregonte:

-Qëndroi në shtëpinë tonë partizania Fato dy javë gjersa u shërua nga një plagë plumbi. Të verbonte syri i saj, aq e bukur ishte, qelq dylbie e kishte syrin. Të melconte fjala e saj. Mjaltë nxirrte nga goja partizania Fato. Si thëllëzë mali ligjëronte. Gërshetat ia lezetonin shtatin, i  shkonin gjer te thoi i këmbës. Kur i hidhte gërshetat mbi supe dhe i dridhte rreth gjerdanit të fishekëve, kish lezet ta shikoje. Po një ditë para se të largohej, të shkonte në brigadën e saj më tha: -Do t’i pres gërshetat. Më vuri në dorë gërshërët, dhe më tha: -Preji moj nëna ime! Preji këto gërsheta, moj nëna zemërmirë. M’u drodh zemra, më ngriu dora.

-Jo, jo! – I thashë, nuk mundem të vë dorë mbi këto gërsheta. Është gjynah!

Ajo i preu gërshetat, kurse unë u përlota. Më erdhi keq dhe nga ajo kohë, një jetë i kam ruajtur në sënduk ato gërsheta të gjata të partizanes Fato Berberi, ashtu të mbështjella me kujdes me një pëlhurë të bardhë si bora.

Ditëprera ajo, sa e bukur ishte dhe ashtu do të mbetet dhe kujtohet në të gjithë brezat që do të vijnë!

PËRGJIGJU

Please enter your comment!
Please enter your name here

Ky sajt përdor Akismet-in për të pakësuar numrin e mesazheve të padëshiruara. Mësoni se si përpunohen të dhënat e komentit tuaj.